منداڵان لە ئینتەرنێتدا، بەبێ چاودێریکردنیان

بەو ڕستەیە دەست پێبکە کە گرنگە

ئەمە بڵێ، و مەبەستت بێت:

*«ئەگەر هەر شتێک لە ئینتەرنێتدا ترساندی یان ناڕەحەتی کردیت، دەتوانیت پێم بڵێیت و هیچ کێشەیەکت بۆ دروست نابێت، و مۆبایلەکەشت لێ ناسەنمەوە.»*

بەنزیکەیی هەموو زیانێکی جدی بۆ منداڵێک لە ئینتەرنێتدا خراپتر دەبێت چونکە منداڵەکە لە سزای وتنەکە ترساوە. لابردنی ئەو ترسە زیاتر کار دەکات لە هەر ڕێکخستنێک.

بەڕاستی چی ڕوودەدات

نەک هاکەر. شێوازە ڕاستەقینەکان ئەمانەن:

• کەسێکی دۆستانە کە هاوتەمەنیان نییە. سەرنج، دیاری، نهێنی، پاشان داواکارییەک. بە ئەنقەست هێواشە.
• داواکردنی وێنەیەک، و پاشان هەمان ئەو هەڕەشەیەی بۆ گەورەکان.
• یارییەکان. دزینی هەژمار، کڕین، و بێگانە بە چاتی دەنگی.
• دڵڕەقیی ئاسایی لەلایەن ئەو کەسانەی لە قوتابخانە دەیانناسن.

ڕێکخستنە کردارییەکان

• کۆنترۆڵی خێزانی ناو مۆبایلەکە چالاک بکە. بەخۆڕایین و دە خولەکیان دەوێت.
• هاوبەشکردنی شوێن لەگەڵ هەرکەسێک لە دەرەوەی خێزان بکوژێنەوە.
• هەژمارەکان بکە بە تایبەت، و پێکەوە بەناو شوێنکەوتووەکاندا بڕۆن.
• چاتی دەنگی لەگەڵ بێگانە لە یارییەکاندا بکوژێنەوە، یان ئامێرەکە لە شوێنێکی هاوبەشدا دابنێ.

دەربارەی چاودێریکردن

خوێندنەوەی نامەکانی هەرزەکارێک بە نهێنی بەزۆری بە یەکێک لە دوو شێوە کۆتایی دێت: هیچ نادۆزیتەوە و متمانەکەیان لەدەست دەدەیت، یان شتێک دەدۆزیتەوە و ناتوانیت ڕوونی بکەیتەوە چۆن. بە هەردوو شێوە چیتر شتت پێ ناڵێن — و پێوتن خودی پاراستنەکەیە.

باشتر: یاساکان بە ئاشکرا ڕێککەون، و بڵێ چی دەبینیت و چی نا. منداڵی بچووکتر چاودێریی زیاتری دەوێت؛ هەرزەکار پێویستە بزانێت دەتوانێت بێت بۆ لات.

ئەگەر شتێک ڕوویدابێت

هیچ مەسڕەوە. وێنەی بگرە. خۆت ڕووبەڕووی ئەو کەسەی تر مەبەرەوە — ئەوە زۆرجار خێراتری دەکات. هەژمارەکە ڕاپۆرت بکە بۆ پلاتفۆرمەکە، و ئەگەر گەورەیەک لەگەڵ منداڵێکدا تێوەگلابێت، وەک بابەتێکی پۆلیس مامەڵەی لەگەڵ بکە، نەک وەک گفتوگۆیەک.

هەرچییەکیان کردبێت، ئەوان منداڵ بوون و ئەوی تر نا. ئەوە شایەنی ئەوەیە بە دەنگی بەرز پێیان بڵێیت.